Çocuk Astımı: Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

Çocuk astımı nedir?

Astım, akciğerlere giden hava yollarının süreğen bir iltihapla duyarlı hâle gelmesidir. Duyarlı hava yolları; soğuk algınlığı, alerjen, egzersiz, sigara dumanı veya hava kirliliği gibi tetikleyicilerle kasılır, şişer ve içinde sümüksü salgı birikir. Sonuçta hava geçişi daralır ve çocuk zorlanarak nefes alır. Bu daralma tedaviyle ve çoğu zaman kendiliğinden geri döner; astımın en önemli özelliği budur.

Okul çağı çocuklarında astımın büyük bölümü alerjiktir. Ev tozu akarı, polen, küf ve hayvan tüyüne karşı duyarlılık hem astımı başlatır hem de ataklarını tetikler. Bu nedenle astım değerlendirmesi, alerji değerlendirmesinden ayrı düşünülmez.

Çocuklarda astım belirtileri

• Tekrarlayan öksürük, özellikle gece yarısı ve sabaha karşı artan kuru öksürük
• Hışıltı: nefes verirken duyulan ıslık benzeri ses
• Koşarken, gülerken veya ağlarken çabuk yorulma ve nefes darlığı
• Göğüste sıkışma, baskı hissi; küçük çocuklar bunu "karnım ağrıyor" diye anlatabilir
• Soğuk algınlıklarının sık sık "göğse inmesi" ve haftalarca süren öksürükle geçmesi
• Gece öksürükten uyanma, sabah yorgun kalkma

Hangi çocuklarda astım riski yüksektir?

Anne veya babada astım ya da alerji olması, çocukta egzama (atopik dermatit), alerjik rinit veya besin alerjisi bulunması, erken çocuklukta sık tekrarlayan hışıltılı solunum atakları ve ev içinde sigara dumanına maruz kalmak riski artırır. Bu etkenlerin varlığı astım tanısı koydurmaz, ancak çocuğun daha dikkatli izlenmesini gerektirir.

Tanı nasıl konur?

Astım tanısı tek bir teste dayanmaz. Sırasıyla şunlara bakılır:

• Ayrıntılı öykü: yakınmaların ne zaman, hangi durumlarda ortaya çıktığı ve nasıl geçtiği
• Fizik muayene: akciğer sesleri, burun ve deri bulguları
• Solunum fonksiyon testi (spirometri): genellikle 5-6 yaşından itibaren yapılabilir. Hava yollarındaki daralmayı ve bu daralmanın ilaçla geri dönüp dönmediğini ölçer
• Egzersiz provokasyon testi: yalnızca koşarken yakınması olan çocuklarda tanıyı netleştirir
• Alerji testleri: deri prik testi veya kanda spesifik IgE ile tetikleyici alerjen aranır

Okul öncesi çocuklarda solunum testi yapılamadığı için tanı, atakların örüntüsüne ve tedaviye verilen yanıta dayanır. Bu yaş grubunda bir deneme tedavisi başlatıp yanıtı değerlendirmek sık kullanılan ve doğru bir yoldur.

Çocuk astımı tedavisi

Tedavinin iki ayağı vardır. Kontrol edici ilaçlar hava yolundaki iltihabı söndürür ve düzenli kullanılır; bunların temeli soluma yoluyla verilen düşük doz kortizondur. Kurtarıcı ilaçlar yalnızca yakınma olduğunda kullanılır ve kasılan hava yolunu birkaç dakika içinde açar.

Bunlara ek olarak tetikleyicilerden korunma, doğru soluma tekniğinin öğretilmesi ve düzenli kontrol şarttır. İlacın kendisi kadar nasıl kullanıldığı da önemlidir: yanlış teknikle kullanılan bir ilaç akciğere hiç ulaşmayabilir. Uygun hastalarda alerji aşısı (immünoterapi) tedaviye eklenir.

Ailelerin sık duyduğu yanlış bilgiler

• "Kortizonlu ilaç çocuğun gelişimini bozar." Solunum yoluyla verilen kortizon dozu, hapla alınan dozun çok küçük bir kesridir ve doğrudan akciğere ulaşır. Kontrolsüz astımın büyüme üzerindeki olumsuz etkisi, düzenli tedavininkinden çok daha fazladır.
• "İlaç bağımlılık yapar." Astım ilaçları alışkanlık yapmaz. İlaç bırakılınca yakınmaların dönmesi bağımlılık değil, hastalığın sürdüğünü gösterir.
• "Astımlı çocuk spor yapamaz." Tam tersine, kontrol altındaki astımda düzenli spor önerilir. Pek çok olimpiyat sporcusunun astımı vardır.
• "Çocuk büyüyünce geçer." Bir bölümünde yakınmalar okul çağında azalır, ancak bu her çocuk için geçerli değildir. Tedavisiz geçen yıllar hava yollarında kalıcı iz bırakabilir.

İzmir'de çocuk astımı muayenesi

Kliniğimizde çocuk astımının tanısı, solunum fonksiyon testi, egzersiz provokasyon testi, alerji testleri ve gerektiğinde alerji aşısı tek merkezde yapılır. Muayenehanemiz İzmir Bayraklı'da, Lider Centrio İş Merkezi'ndedir.